“Kamu kaynakları milli proje ve ürünlere daha fazla yönlendirilmeli”

“Kamu kaynakları milli proje ve ürünlere daha fazla yönlendirilmeli”

ULAK Haberleşme, “Türkiye’nin 5G ve Ötesi İletişim Gücü” mottosuyla çalışmalarını sürdürüyor. Ülkemizin dışa bağımlılığını azaltmayı “misyon” olarak belirleyen şirket, milli amacın gereklerini yerine getirerek küresel pazarlarda rekabet gücü ile tercih edilen bir teknoloji firma olmayı hedefliyor. ULAK Haberleşme Genel Müdürü Zafer Orhan, “Stratejimiz ise teknolojik olarak dışa bağımlılığı azaltmak ve hatta bu durumu tamamen ortadan kaldırmaktır” diyor. Orhan iletişimin yerli imkanlarla sunulması için kamu kaynaklarının daha fazla milli proje ve ürünlere yönlendirilmesinin büyük önem taşıdığını belirtiyor. Zafer Orhan, ULAK Haberleşme’nin geliştirdiği ürünler ve şirketin gelecek hedefleriyle ilgili ICT MEDIA’nın sorularını cevaplandırdı.

ICT MEDIA: Küresel gelişmeler dikkate alındığında devletlerin yerli üretim ve çalışmaları önceliklendirmeye başladıklarını görüyoruz. Türkiye’nin özellikle Kıbrıs Barış Harekatıyla birlikte savunma sanayiinin yanı sıra haberleşme teknolojileri alanında da geçmişte ciddi çalışmaları olduğunu görüyoruz. Bu yerli çalışmaların özelleşerek akamete uğraması sonrası Türkiye Cumhuriyeti tekrar bir insiyatif alarak Ar-Ge ve inovasyon temelli ULAK Haberleşme’yi ihdas etti. Buradan hareketle ULAK Haberleşme’nin misyonu ve gelecek stratejileri nelerdir?

Zafer ORHAN: Misyonumuz, telekomünikasyon teknolojileri ve sistem entegrasyonu alanında; Türkiye’nin mobil telekom operatörleri başta olmak üzere, yurt içi ve dışındaki müşterilerine katma değeri yüksek, yenilikçi ve güvenilir ürün ve çözümler sunmak ve Türkiye’nin teknolojik alanda dışa bağımlılığını azaltıp; küresel hedeflerinde marka bilinirliğini arttırarak, halkına gururla hizmet eden bir şirket olmaktır. ULAK Haberleşme, 5G ve ötesi için ulusal yeteneklerle geliştirilmiş 4.5G teknolojisini hızla gelişen teknoloji ve uygulamalar ile buluşturmak adına uluslararası standartlarda inovatif, sürdürülebilir, dinamik ve yaratıcı uçtan uca ağ çözümler geliştirmeyi hedeflemektedir.

Ayrıca ULAK, başta 5G olmak üzere; mobil işletmecilerin gelişen teknoloji ile birlikte artan iletişim, teknoloji ve alt yapı ihtiyaçlarını sürdürülebilir ve güvenilir bir şekilde karşılamakta; Türkiye ve bölgesel pazarda lider, global olarak sektörün önde gelen oyuncuları arasında olmayı planlamaktadır. Hedefimiz, kuruluşundaki milli amacın gereklerini yerine getirerek; küresel pazarda paydaşları için yarattığı değerler ile sürdürülebilir büyümesini koruyan, rekabet gücü ile tercih edilen, güven duyulan, çevreye ve insana duyarlı bir teknoloji firması olmaktır.

Stratejimiz ise teknolojik olarak dışa bağımlılığı azaltmak ve hatta bu durumu tamamen ortadan kaldırmaktır ve bu da ülkemiz için elzem bir konudur. Baz istasyonlarımızdan sanallaştırılmış yazılım tanımlı ağlarımıza kadar tüm ürünlerimiz ve çözümlerimizdeki yerlilik oranının arttırılması için gerçekleştirdiğimiz çalışmalarda; hem bireylerin bilgi güvenliği hem de kamu güvenliğinin sağlanabilmesi üzerine kurulu çalışmalarımız sürmektedir. Bunun için de en sağlıklı olanı yerli ve milli çalışmalar ile ekosistemimizi güçlendirip, bu yolda ilerleyebilmekten geçmektedir.

Bilgi çağına girilmesi ile beraber bilginin kendisi yanında onun kullanıcılara iletilmesini, sunulmasını ve altyapıların yönetilmesini sağlayan sistemler güvenlik açısından kritik hale gelmiştir. Doğal olarak devletler bu altyapıların güvenliğini milli güvenlikle eş değer tutmaktadır. Ülkemizde bu hususlarda geçmişte önleyici tedbirler alınmasında gecikmiş kararlar verilmiş ve Kıbrıs Barış Harekatı sonrası ambargo ile beraber büyük sıkıntılar çekilmiştir. Günümüzde artık devletimiz önleyici tedbirlerle milli güvenlikte risk taşıyan noktalarda tedbirlerini almaktadır. ULAK Projesi bunun nesnel bir göstergesidir. Geniş bant iletişim gerek 4G gerekse 5G ve ötesinde artık milli mesele halini almıştır. ULAK Haberleşme temel misyonu itibarıyla genişbant iletişim ve iletişimde veri güvenliğini ön planda tutarak çözümlerini sunmaya ve her geçen gün daha modern daha güçlü ve güvenli sistemler sunmaya devam edecektir.

ICT MEDIA: 2005 yılında köy ve kırsal alanlarda internet ve haberleşme hizmetlerinin makul bir bedel karşılığında sağlanabilmesi amacıyla Evrensel Hizmet Fonu oluşturulmuştu. 1 Eylül’de Resmî Gazete’de yayınlanan yönetmelikle Evrensel Hizmet Gelirlerinin Tahsili ve Giderlerin Yapılmasına ilişkin yönetmelikte değişikliğe gidildi. Evrensel Hizmet Fonu ve yapılan yeni değişiklik haberleşme teknolojilerinde yerlilik oranını artırma stratejisine etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz...?

Zafer ORHAN: Ülkemiz ilgili tüm kurumlarıyla milli güvenlik meselesi olarak gördüğü iletişimi yerli olarak sunmak için gerekli çalışmaları bürokrasi ve serbest piyasa koşullarının el verdiği seviyede yapmaktadır. Ancak batılı ülkelerin bu konudaki sert tutumları ülkemizin de daha kapsayıcı ve önleyici tedbirler almasına ve meri mevzuata uygun şekilde değişiklikler uygulamasına sebep olmuştur. Kamu kaynaklarının daha fazla milli projelere ve ürünlere yönlendirilmesi ve bu dengeyi sağlayacak regülasyon kurumlarının karar verici olarak bütçeleri yönlendirmesi bu açıdan büyük önem taşımaktadır.

Özellikle değişik zamanlarda ULAK’ın kullanımına yönelik açıklamalar ULAK Haberleşme ve onu destekleyen yerli ekosistem için büyük bir umut ışığıdır. Çünkü tüm yatırımlar ULAK yapısı itibarıyla tekrar halkımıza 5G ürünleri ve hatta 6G

Ar-Ge’si olarak geri dönecektir. Bu da genişbant iletişimdeki büyüme ivmesini ülkemizin de yakalaması sağlayacaktır.

ICT MEDIA: Yeni yönetmelikle Evrensel Hizmet Fonu'nda harcama yetkisi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan alınarak BTK'ya verilmesi ve internet erişimi bulunmayan bölgelerde altyapıyı kuracak yüklenici firmanın BTK tarafından doğrudan alım yoluyla ihale yapılmaksınız belirlenecek olmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? ULAK Haberleşme’nin geliştirmiş olduğu yerli ve milli baz istasyonları Evrensel Hizmet Fonu kapsamında sahada ve ticari şebekede yer almaya başlamıştı. Yönetmelik değişikliği ULAK’ın çalışmalarını nasıl etkileyecektir?

Zafer ORHAN: Kamu kurumları mevzuat değişikliklerini kamu yararına bürokrasiyi ve icraatta verimliliği arttırmak maksadıyla yapar. Bunlardan biri de daha önceki tecrübelerle bürokrasinin faaliyetleri yavaşlatması ve kamu yararına olabilecek konulardaki zafiyetleri engellemektir. Bu açıdan devletimizin benzeri bir değerlendirme ile geçmiş 2 evrensel hizmet projesinde yaşanan sıkıntıları azaltmak için böyle bir değişikliğe gittiğini mütalaa etmekteyiz. Özellikle yerliliğin ve milliğin artırılması ve daha hızlı hizmet verilebilmesi için olumlu bir çok kapının bu değişiklikle beraber sağlanabileceğini düşünüyoruz.

Her zaman olduğu gibi ULAK Haberleşme etik değerleri çerçevesinde kanunun emrettiği şekilde ve paylaşımcı yaklaşımıyla beraber bu görevi ekosistemiyle birlikte yapmaya hazırdır.

Evrensel Hizmeti bekleyen her vatandaşımız bizim için çok önemlidir özellikle Evrensel 1-2 sahalarını ziyaretlerimizde vatandaşlarımızın bu hizmetler karşılığında devletimize gösterdiği şükranın vesilesi olmak bizim için çok gurur verici bir konudur. Gelecekte yapacağımız her hizmetin en önemli motifinin bu olduğunu ifade etmek isteriz.

ICT MEDIA: ICT MEDIA: Dünyada 5G şebekeleriyle ilgili büyük bir rekabet var. ABD’nin başını çektiği batılı ülkeler milli güvenlik gerekçesiyle 5G altyapısı konusunda Çinli şirketlere karşı mesafeli yaklaşıyor. ULAK Haberleşme olarak bu tartışmaları nasıl değerlendiriyorsunuz? Türkiye’de son yıllarda özellikle savunma teknolojileri alanında görülen yerlileşme çalışmaları iletişim altyapısında da gerçekleştirilmesi için neler yapılmalıdır?

Zafer ORHAN: 5G teknolojisi milli güvenliği etkileme kapasitesiyle de Çin’den ABD’ye; İngiltere’den Türkiye’ye pek çok ülkenin gündeminde olan bir konudur.

Tüm olumlu geliştirmelere rağmen 5G teknolojisi hala kusursuz bir güvenlik sağlayamıyor maalesef. Bu nedenle, bireysel kullanıcılar ve kurumların, 5G teknolojisinin verilerini otomatik olarak korumayacaklarını baştan kabul etmelidir. Kullanıcılar güvenlerini mobil operatörler veya ağ tedarikçileri gibi aktörlere emanet etmek zorunda kalacaktır. İşte bu noktadan sonra ağ güvenliği konusu da önemli hale geliyor.

Üretici güvenilir mi? Yeterince bağımsız mı? Bulunduğu ülke demokratik değerlere ve hukukun üstünlüğüne bağlı mı? Ya da bu ülke bir müttefik veya ortak mı?

Bunlar, bir ağ tedarikçisine güvenirken sorulması gereken temel sorulardan bazıları.

Biz ULAK olarak ürünlerimizde “Açık Kaynak Ekosistem”den faydalanmayı ve katkı sağlamayı hedefledik. ONF ve O-RAN ile yapılan çalışmalar bu gerçeği göstermekte. Tüm geliştirme sürecimiz ve yol haritamız O-RAN mimarisi kapsamında operatörlerin gereksinimleri dahilinde yapılmaktadır. Bu haliyle çalışmalarımız, Çinli üreticilerle taban tabana zıt bir yaklaşım ve strateji içermektedir.

Türkiye’de son yıllarda özellikle savunma teknolojileri alanında görülen yerlileşme çalışmaları genel bir devlet politikası olarak ilerlemektedir. Benzer bir hamle de iletişim altyapısında gerçekleştirilmektedir. Bizler bu anlamda üzerimize düşen görevin bilincindeyiz ve tüm eforumuzu bu anlamda kullanmaktayız.

Teknolojiler içerisinden kolay erişilebilen, hızlı uygulanabilen ve kâr üzerinde en yüksek etkisi olan yatırımlar önceliklendirilmelidir. Yaratılan ek kârı, yeni yatırımların finansmanına yönlendirerek şirket içinde bir “inovasyon döngüsü” oluşturmalı ve yatırımların sürekliliği sağlanmalıdır.

Bütün ürünlerin yerlileştirilmesi veya millîleştirilmesi gibi hedef koymak küresel dünyanın gerçekliği ile örtüşmemektedir. Bu nedenle yerliliğin veya milliliğin geliştirilemediği alanlarda yatırım ortamının iyileştirilmesi ve yurt dışı yatırımcının ülkemize gelmesinin önündeki engellerin azaltılması BİT sektörünün gelişimi ve BİT’in ekonominin geneline yayılması için de önemlidir.

ICT MEDIA: ULAK Haberleşme, “Türkiye’nin 5G ve Ötesi için İletişim Gücü” mottosuyla hareket ediyor. 5G ve sonrası için gündeme gelen 6G’ye yönelik ne tür çalışmalar yürütüyorsunuz? Yeni nesil iletişim teknolojileri Nesnelerin İnterneti (IoT) ve makineler arası (M2M) iletişimi de gündeme getiriyor. ULAK Haberleşme, IoT ve M2M ile ilgili ne tür çalışmalar yapıyor?

Zafer ORHAN: ULAK Haberleşme olarak 4.5G ve sonrasında 5G ve 6G’yi de kapsayacak şekilde ürün portfolyomuzu geliştirmekteyiz. 5G ve 6G’nin 4.5G altyapısı üzerine geldiği ve uzun süre birlikte kullanımının devam edeceği gerçeğinden hareketle birbirleri ile uyumlu çalışan ve yeni gelen her neslin ihtiyaçları için eski nesilde gerekli modernizasyonların yapıldığı bir modelle mobil haberleşme ürünlerimizin ürün yaşam döngüsünü idame ettirmekteyiz. ULAK 4.5G ürünleri şu anda mobil operatörlerimizin şebekelerinde ve özel çözümlerde kendini kanıtlamış ve aktif olarak kullanılmaktadır. 5G geliştirme çalışmalarında da önemli bir ilerleme sağlanmış ve ülkemizde 5G şebekelerinin kurulmaya başlanacağı ilk günden itibaren kullanıma girmiş olacaktır. 5G çalışmalarımız kapsamında 5G’nin getireceği tüm kullanım senaryolarını geliştirme çalışmalarımızda tasarımlarımıza dahil etmekteyiz.

Bir yandan 5G ürünlerimiz geliştirilirken bir yandan da halihazırda ticari olan ve sahada çalışan 4.5G ürünlerimizi 5G çağına uyumlandırmak için modernizasyon ve standart yükseltme çalışmalarımızı sürdürmekteyiz. 5G IoT uygulamalarının öncülü olan Nb-IoT geliştirmelerimiz tamamlanmış ve şu anda operatör şebekelerinde testleri devam etmektedir.

Yine V2X (Vehicle to Everything) çalışmalarımız yoğun olarak devam etmektedir ve bu alanda yeni nesil araçların yerli ve milli imkanlarla üretimi çalışmalarına da paralel olarak ülkemizde öncü bir ekosistemin oluşacağına inanmaktayız. ULAK 5G ürünleri eMBB, uRLLC, mMTC destekleri ile birçok yeni çözümün ülkemizde yerli imkanlar ile yapılabilmesini mümkün kılacaktır. M2M kavramı önceki nesil mobil haberleşme teknolojilerini de kapsayacak şekilde geniş anlamlı kullanılmakta olsa da mMTC, IoT teknolojilerinin 4.5G ile başlayan yoğun kullanımı 5G ile beraber çok yönlü hale gelecektir. Tüm ULAK ürünlerinin de mimarileri bu ihtiyacı gözeterek oluşturulmuş ve tasarımlar bu yönde devam etmektedir. Mobil haberleşme teknoloji geliştirme faaliyeti birikerek ilerlemesini sürdürmektedir.

Ülkemizin ilk 4.5G ürünlerini geliştiren ULAK bu faaliyetini nasıl 5G ile genişlettiyse, bu yolculuğa 6G ile beraber de devam edecektir. Terahertz haberleşme, makine öğrenmesi, hücresiz şebekeler vb. 6G’nin yenilikçi teknolojilerinde ülkemizde bir ekosistemin oluşmasına ULAK olarak öncülük etmeye devam edeceğiz.

ICT MEDIA: Türkiye, yaz aylarında iki büyük doğal afet yaşadı. Akdeniz’de yangınlar, Karadeniz bölgesinde ise sel, can ve mal kayıplarına neden oldu. ULAK Haberleşme olarak doğal afet kontrol ve yönetimine yönelik nasıl ürünler geliştiriyor? Afet yönetiminde yerli imkanların ön plana çıkarılması ve milli ürünlerin geliştirilmesi için neler yapılmalıdır? Bilişim teknolojileri kullanılarak ülkemizdeki orman yangınları önlenebilir mi?

Zafer ORHAN: Mobil haberleşme baz istasyonu ile çekirdek şebeke ve SD-WAN (Software Defined Wide Area Network) yetkinliklerimizi kullanarak kamu güvenliği, acil durum-afet ve askeri haberleşme ihtiyaçlarını karşılayacak çok sayıda ürün ve çözüm geliştirdik ve geliştirmeye devam etmekteyiz.

Afet durumlarında altyapının kullanılamaz hale geldiği ya da çok yüksek kullanım nedeniyle müdahale ekiplerinin haberleşme ihtiyaçlarının izole edildiği senaryolar için uydu entegre mobil haberleşme, afet ekiplerinin ihtiyaç duyacağı görev-kritik servisler, görüntü ve ses aktarımına imkan tanıyan çözümlerimizi geliştirdik.

Yine insansız hava araçlarının afet ve acil durum senaryolarında kullanımı için İHA’lar aracılığıyla mobil haberleşme kapsama alanı oluşturma da dahil olmak üzere ürünlerimiz ve yeni tasarım çalışmalarımız mevcut. Bu çözümlerde ihtiyaç duyulan tüm donanım, yazılım ve uygulama geliştirmeleri de yapılarak ilgili afet ya da acil durum yönetiminin ihtiyacına tam olarak uyumlandırılmış sistem mimarileri kurmaktayız.

Bu noktada ihtiyaç sahibi kurum ile tam entegre ortak çalışma yapılarak uygulama ihtiyacını yerli ve milli imkanlarla kurmak hayati önemdedir; ancak bu şekilde sistemlerimizin devamlılığı ve ihtiyaçlar değiştikçe ihtiyaca uygun dönüşümlerin yapılması sağlanmalıdır. Aksi takdirde hem sistemlerin devamlılığı sağlanamayacak hem de sistem üzerinde yapılması gerekecek geliştirmeler için hep en başa dönülmek zorunda kalınacaktır.

Afet yönetimi gibi çözümlerin yüksek hassasiyete sahip, özel çözümler olması itibarıyle standart ürünlere göre çok fazla özelleşmiş yönü bulunmaktadır. Bu ürünlere ait know-how’a tasarım düzeyinde sahip olamadığınız bir senaryoda bu sistemlere ve sistem üzerinde değişikliklere çok acil ihtiyaç duyduğunuz anlarda tepki süresi uzayacak hatta önceliği ticari ya da politik olan yabancı tedarikçilerle müzakere etmek durumunda kalınabilecektir.

Orman yangınları özelinde ise sensör altyapısı oluşturulması amacıyla Nb-IoT ve görüntülü tarama uygulamaları için drone platform entegre çözümlerimizin uygulanması mümkündür. Konum belirleme amacıyla ULAK baz istasyonlarının kullanımı da projelendirilebilir durumdadır. Taşınabilir baz istasyonlarımız da üretilmiş ve birçok uygulamada kullanıma hazır durumdadır.