2001 yılında yürürlüğe giren 4691 Sayılı Kanun ile TGB’lerdeki firmalara vergisel açıdan avantajlar sağlanmıştı. Sağlanan bu avantajlar, bazı firmalar tarafından güvenli bir alan olarak görülürken, bir kısım firma tarafından da istisnaların tamamı kullanılarak faaliyetlere devam edildi. Geldiğimiz noktada, öncelikle TGB içerisinde yürütülen faaliyetler sonucunda kesilen faturalar incelemeye alındı.

 

Teknoloji Geliştirme Bölgelerine (TGB) yönelik denetlemeler hız kesmeden devam ediyor. 2024 yılı son çeyreğinde başlatılan uygulamayla, 4691 Sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu'nda belirtilen istisnalar üzerinden, TGB’lerde yerleşik tüm firmalar denetimlere tabi tutuluyor.

2001 yılında yürürlüğe giren 4691 Sayılı Kanun ile TGB’lerdeki firmalara vergisel açıdan avantajlar sağlanmıştı. Sağlanan bu avantajlar, bazı firmalar tarafından güvenli bir alan olarak görülürken, bir kısım firma tarafından da istisnaların tamamı kullanılarak faaliyetlere devam edildi.

Geldiğimiz noktada, öncelikle TGB içerisinde yürütülen faaliyetler sonucunda kesilen faturalar incelemeye alındı. Bu incelemelerde ilk olarak şekil şartı ihlallerine bakıldı. Fatura üzerinde şekil şartını yerine getirmeyen firmalara, gelirin elde edildiği dönemden başlayarak düzeltmeler ve ilgili dönemden bugüne kadar oluşan gecikme faizleri yansıtıldı.

Yani, TGB içerisindeki kazançlar için fatura üzerinde bulunması zorunlu olan STB Kodu, Proje Adı ve hizmete ilişkin ürün tanımları yer almıyorsa, bu uygulama geçersiz kabul edildi.

Bununla birlikte, STB Kodu ve proje adı belirtilmiş olsa bile, fatura içerisinde Danışmanlık, Eğitim, Bakım/Destek ve Ar-Ge kavramlarının geçmesi, istisnaların yok hükmünde sayılmasına neden oldu.

Gerçekleştirilen denetlemelerde size henüz bir bildirim yapılmamış olması, yapılmayacağı anlamına gelmiyor. Bu konulara özellikle dikkat edilmesi büyük önem taşıyor. Global veya bölgesel danışmanlık firmalarıyla çalışmak bu noktada bir güvence sağlamıyor. İlgili denetleyiciler, doğrudan mali bilgilerinizi, gerçekleşen istisnaları ve bu istisnaların ne şekilde kullanıldığını inceliyor. Kısacası, “Bu konuyu bilmiyordum” veya “Mali müşavirim bu şekilde yönlendirdi” deme şansınız bulunmuyor.

Bir diğer önemli bilgi ise denetlemelerin firma yöneticisine herhangi bir bildirimle başlatılmamasıdır. Süreçler doğrudan mali müşavirler üzerinden bilgi talep edilerek başlatılıyor.

Denetleme konuları başlıklar halinde şunlardır:

• Kurumlar Vergisi beyanında 2021 ve sonrası elde edilen kazançlarda uygulanan istisnalar.
• Tamamlanan projelere ait proje bitirme belgesi sonrasında uygulanan Gayrimaddi Hakka konu amortisman tutarları.
• Enflasyon Düzeltmesi.
• Proje bazlı nitelikli/niteliksiz harcama ayrımının gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği.

Bu konulara ayrı ayrı değinmeden önce, denetlemeye konu bu dört maddeye ilişkin, kamu üniversitelerine bağlı teknoparklar, danışmanlık firmaları vb. kurumlarla paylaştığımız öneriyi bir kez daha vurgulamak isteriz.

Gri alanlar netleştirilmeli

Denetlemeye konu başlıklar, 2001 yılında yayımlanan 4691 Sayılı Kanun'un "gri alanlarını" göstermektedir. Bu belirsizlikleri ortadan kaldırmak, daha şeffaf ve hesap verilebilir bir düzenleme ortaya çıkarmak adına, TGB yasasında yer alan T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı başta olmak üzere, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Yöneticileri ve firmaların bir araya gelerek bir çalıştay gerçekleştirmesi ve bütün gri noktalara ait bir rapor yayımlayarak ilgili kanunda güncelleme yapılması artık bir zorunluluktur.

Firmalardan gelen bilgi talepleri doğrultusunda özelge hazırlanması bu sorunları çözmemektedir. Yayınlanan özelge sayısının fazlalığı, uygulayıcılar açısından karmaşa yaratmaktadır. Dolayısıyla, ilgili düzenlemelerin bağlayıcı nitelikte belirlenerek ortaya konulması gerekmektedir.

Denetleme konularına detaylı olarak bakacak olursak:

• Kurumlar Vergisi Beyannamesinde 2021 ve Devam Eden Yıllarda Uygulanan Girişim Sermayesi Yatırım Fonu Temin Zorunluluğu:

2021 yılı itibarıyla, kurumlar vergisi beyannamesinde TGB kazanç istisnası satırında belirtilen tutarın (2024 yılı öncesi 1 Milyon Türk Lirası > %2) 2 Milyon Türk Lirası ve üzerinde olması durumunda, bu tutarın %3’ü oranında bilançonun özkaynaklarında bu kazançtan pay ayrılmalı ve örneğin 549 – Özel Fonlar hesabına muhasebe kaydı atılmalıdır. Temininden önce fonun tahakkuk ettirilmesi, denetimin ilk başladığı nokta olduğu için önemlidir. Devamında, ilgili yılın sonuna kadar bu fon alınmalı ve dekontu kullanılan Ar-Ge portal sistemine yüklenmelidir. Fonun süresinde alınmaması halinde, yararlanılan istisnanın %20’si istisna kazancından çıkarılarak vergi matrahına eklenecek ve bu tutar üzerinden %25 vergi tahakkuk ettirilecektir. İlk nokta dediğimiz gibi muhasebe kayıtlarıdır. Muhasebe kaydının olmaması nedeniyle bu başlıkta şirketlere izaha davet yazıları gönderilmektedir.

• Gayrimaddi Hakka İsabet Eden Tutar İçin Amortismanın Ayrılıp Ayrılmadığı:

Teknoparklara girmek için projesi onaylanan girişimcilerin, şirketlerin, Ar-Ge faaliyetleri neticesinde projesi başarılı şekilde tamamlanmış ve proje bitirme belgesi temin edilmiş ise ortaya bir gayrimaddi hak (yazılım gibi) çıkmış demektir. Bu haklar için Vergi Usul Kanunu’nda da belirtildiği üzere 5 yıl boyunca amortisman yoluyla gider yazılıp itfa edilmelidir. Teknoparklarda bulunmaya devam eden firmalar, bu haklardan elde ettikleri gelirleri amortisman giderlerinden düşerek, kazancın olması halinde vergiden istisna edeceklerdir. Gelirin olmaması veya giderin gelirden büyük olması durumlarında ise amortisman giderleri Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak beyan edilmelidir. Bu zorunluluk, şirketin haklar envanterinde bulunan Ar-Ge ürünü için yapılması gereken bir uygulamadır. Giderin gider veya KKEG olması vergi matrahını doğrudan etkilediği için buradaki denetimler yoğunlaşmıştır.

• Proje Bazlı Nitelikli/Niteliksiz Harcama Ayrımının Gerçekleştirilip Gerçekleştirilmediği:

19.10.2017 tarihli ve 30215 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile teknoparklarda faaliyet gösteren şirketler için %100 kazanç istisnası "törpülenmiştir." Tabi bunun istisnaları olsa da şirketlerin muhasebe kayıtları kararda belirtildiği üzere nitelikli ve niteliksiz harcamalar olarak ayrılmalıdır. Örneğin, teknopark kira ödemesinin faturası niteliksiz harcama olarak belirtilse de bu harcamanın proje dışı olduğunu göstermez. Buradaki ayırımların ve proje bazlı gelir tablosu üretmenin çok önemli olduğu, karşılaşılan denetimlerde de bu ayırımların olmamasından kaynaklı eleştirilerin geldiği görülmektedir. Bir Ar-Ge sonucu çıkan ürünün ticarileşmesinden elde edilen kazancın istisna oranını, nitelikli ve niteliksiz harcamaların birbirine oranı belirleyebildiğinden, buradaki harcama kayıtları kritik öneme sahiptir.