Modern hava trafik sistemleri tek merkezli olmayıp, yedekli ve bölgesel olarak ayrıştırılmıştır. Bir merkez devre dışı kaldığında; alternatif kontrol birimleri, yedek frekanslar ve manuel prosedürler devreye girecek şekilde tasarlanmıştır. Eğer birden fazla bölgede aynı anda hava trafik kontrol-pilot iletişimi kesiliyorsa, bu tablonun lokal bir arıza profiline uymadığı düşünülebilir. Bu durum, adı konulmasa da elektronik harp ihtimalini akla getirmektedir.

 

 



Hava Sahaları Neden Kullanım Dışı Kalıyor? Arıza mı, Elektronik Harp Provası mı?

Yunanistan hava sahasının saatlerce fiilen devre dışı kalması, resmî açıklamalarda "teknik arıza" ve "eski sistemler" olarak açıklandı. Oysa yaşanan kesintinin ölçeği, eş zamanlılığı ve etkilediği alanların genişliği, durumun basit bir altyapı sorunu olduğu yönündeki açıklamalara dair şüphe uyandırdı.

Bu durum; radar ekranlarının kararması, Hava Trafik Kontrol (ATC) sistemindeki parazitlenmeler ve veri bozulmaları şeklinde rapor edildi. Sonuçta bir ülkenin hava sahası tamamen çalışamaz hale geldi. Yüzlerce uçak ve binlerce yolcu bu durumdan etkilendi, birçok uçak rota değiştirmek zorunda kaldı. Bu durumun ekonomik sonuçları ise henüz tam olarak kestirilemiyor.

Arıza Açıklaması İkna Edici mi?

Modern hava trafik sistemleri tek merkezli olmayıp, yedekli ve bölgesel olarak ayrıştırılmıştır. Bir merkez devre dışı kaldığında; alternatif kontrol birimleri, yedek frekanslar ve manuel prosedürler devreye girecek şekilde tasarlanmıştır. Eğer birden fazla bölgede aynı anda hava trafik kontrol-pilot iletişimi kesiliyorsa, bu tablonun lokal bir arıza profiline uymadığı düşünülebilir. Bu durum, adı konulmasa da elektronik harp ihtimalini akla getirmektedir.

Bu Sadece Yunanistan’a Özgü Bir Olay mı?

Son yıllarda benzer "açıklanamayan" kesintiler farklı coğrafyalarda da yaşandı:

• Baltık ve Kuzey Avrupa (Finlandiya, Norveç, İsveç): Uzun süreli GPS kayıpları.
• Doğu Akdeniz ve Suriye-İsrail Hattı: Sivil uçaklarda navigasyon hataları.
• Karadeniz: Gemi ve uçakların konumlarının haritalarda (hatalı şekilde) karada görünmesi.

Bu olayların ortak özelliği; fiziksel bir saldırı, fail veya açık bir savaş ilanı olmamasıydı. Ancak sonuçlar hep aynıydı: Hareket önce yavaşladı, sonra durdu. Bu artık klasik bir savaş değil, 21. yüzyılın sessiz savaş biçimidir. Yunanistan örneği bu yüzden sadece "ulusal bir sorun" değil, küresel bir uyarı olarak değerlendirilmelidir.

Elektronik Harp Bunu Nasıl Yapıyor?

Elektronik harp artık radarları vurmuyor; pistleri ve stratejik hedefleri bombalamıyor. Üç temel yöntemle çalışıyor:

1. Jamming (Sinyal Bastırma): Gürültü sinyalleriyle orijinal sinyali boğmak.
2. Spoofing (Sahte Sinyalle Yanıltma): Sisteme sahte konum verisi göndererek cihazı yanlış yöne sevk etmek.
3. Zaman Bozma: Sistemlerin senkronizasyonunu sağlayan zaman verisini çökertmek.

Bu yöntemler patlama yapmaz, iz bırakmaz ve resmi olarak “saldırı” diye ilan edilmez. Ama sonuç nettir: Hava sahası susar ve faili meçhul kalır.

ABD, Orta Doğu ve "Komplo" Gerçeği

Yunanistan’daki kesintinin yaşandığı dönemde, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu hattında yoğun askerî hareketliliğin olduğu biliniyordu. Böyle zamanlarda sivil hava sahasının bulanıklaşması, açık kaynak uçuş takibinin zorlaşması, radar ve iletişim karmaşası yaşanması stratejik bir avantaj sağlar. Bu bir komplo değil, askerî doktrin bilgisidir. Kanıt var mı? Hayır, yok. Ancak şunu da dürüstçe söylemek gerekir: “Eski sistemler bozuldu” açıklamasının da bir kanıtı yok.

Sivil havacılık, denizcilik ve kritik altyapılar doğrudan GNSS’e bağımlıdır. Bu yüzden mesele “GPS var mı?” değil, “GPS yokken ne kadar ayakta kalabiliriz?” sorusudur.

GPS ve GNSS Olmadan Dünya Neden Durur?

GNSS (Global Navigation Satellite System), sadece konum bilgisi vermez; aynı zamanda zaman referansı da üretir. Uydu üzerindeki atomik saatler; hava trafik otomasyonuna, radar senkronizasyonuna, telekom altyapısına ve finansal sistemlere zaman verisi sağlar. GNSS çalışmadığında uçakların güvenli iniş sistemleri, deniz trafiği ve kara sistemleri senkronizasyon yeteneğini kaybeder.

GPS Değil, GNSS: Dünya Neden Durur?

Kamuoyunda tüm konumlama sistemleri “GPS” olarak adlandırılsa da GPS, sadece ABD’ye ait bir sistemdir. Bugün dünyada aktif olarak çalışan diğer küresel uydu konumlama sistemleri şunlardır:

• ABD: GPS
• Rusya: GLONASS
• Avrupa Birliği: Galileo
• Çin: BeiDou
• Japonya: QZSS (Bölgesel)
• Hindistan: NavIC (Bölgesel)

Bu sistemler benzer fizik prensipleriyle çalıştığından, bir GNSS müdahalesi sadece GPS’i değil, tüm küresel sistemi etkileyebilir. Bu, zincirleme bir sistem çöküşüdür. GNSS bağımsızlığı; küresel sistemi terk etmek değil, ulusal zaman referansı üretmek, bölgesel destekleyici sistemler kurmak ve sivil altyapıyı kesintilere dayanıklı hâle getirmektir. Bu bir tercih değil, ulusların egemenlik meselesidir.

Türkiye GNSS’siz Ne Kadar Güvende?

Asıl kritik soru Türkiye’nin GNSS sistemiyle ilgilidir. Türkiye; askerî platformlarda GPS’siz senaryolarla çalışabilen, elektronik harp kabiliyeti gelişmiş ve yerli savunma sanayii güçlü bir ülkedir. Ancak bu kabiliyetlerle GNSS eksikliğinde sadece sınırlı bir süre görev yapılabilir. Bu nedenle Türkiye, vakit kaybetmeksizin kendi işlettiği ve ürettiği GNSS uydu sistemini aktif etmek zorundadır.

Son Söz

Modern savaşlar artık bombayla başlamıyor, patlamayla duyulmuyor. Başlangıç sesi yok; sadece derin bir sessizlik var. Hava sahaları sustuğunda değil, neden susturulduğunu sorgulamadığımızda asıl tehlike başlar. Türkiye bu soruyu bugünden sormak ve kendi GNSS sistemini kurmak zorundadır.

KAYNAKÇA

Uluslararası Kuruluşlar ve Raporlar

• European Union Agency for the Space Programme (EUSPA). Galileo Security Overview.
• Finnish Transport and Communications Agency. Baltic GPS Interference Reports.
• International Air Transport Association (IATA). GNSS Interference Impact on Civil Aviation.
• International Maritime Organization (IMO). GNSS Disruptions at Sea.
• NATO. GNSS Vulnerability and Resilience Reports.
• U.S. Department of Transportation. GPS Reliance and National Infrastructure.

Akademik Çalışmalar ve Kitaplar

• Humphreys, T. E., et al. Assessing the Spoofing Threat.
• Kaplan, E. D. & Hegarty, C. Understanding GPS/GNSS: Principles and Applications.
• Journal of Navigation. Special Issue: GNSS Jamming & Spoofing.
• IEEE Aerospace & Electronic Systems Magazine. (İlgili teknik makaleler serisi).
• UK Royal Institute of Navigation (RIN). GNSS Interference Studies.

Stratejik Analizler ve Düşünce Kuruluşları

• Center for Strategic and International Studies (CSIS). Electronic Warfare and GNSS.
• Chatham House. Space and Navigation Security.
• RAND Corporation. The Future of Electronic Warfare.