Şirketlerin büyümesiyle birlikte ortaklık yapısının değişmesi, yeni yatırımcıların sürece dahil olması ve karar alma süreçlerinin karmaşıklaşması, kurucular arasındaki ilişkilerin daha kapsamlı şekilde düzenlenmesini gerektiriyor. Pay sahipleri sözleşmesi; yönetim ve karar alma süreçlerinden pay devrine, yeni finansman ihtiyacından ortakların ayrılmasına kadar birçok konunun önceden belirlenmesine imkan sağlıyor.

KYO Legal Hukuk Bürosu Ortak Avukatı Gamze Müge Kan, pay sahipleri sözleşmesi hazırlanırken yalnızca mevcut ortaklık yapısının değil, şirketin yatırım, büyüme ve olası çıkış senaryolarının da dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Şirketlerin kuruluş aşamasında kurucular arasında güvene dayalı yürütülen ortaklık ilişkileri, şirket büyüdükçe farklı ihtiyaçlarla karşı karşıya kalabiliyor. Yeni yatırımcıların ortaklık yapısına dahil olması, sermaye ihtiyacının artması veya ortakların şirketin geleceğine ilişkin farklı stratejiler benimsemesi, başlangıçta sorun yaratmayan belirsizlikleri hukuki bir riske dönüştürebiliyor.

Kan, tarafların hangi kararlarda söz sahibi olacağı, payların hangi koşullarda devredileceği, yeni finansman ihtiyacında nasıl hareket edileceği ve bir ortağın ayrılması halinde hangi mekanizmanın uygulanacağının önceden belirlenmesinin ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların önüne geçebileceğini ifade etti.

Yönetim ve karar alma süreçleri açıkça belirlenmeli

Pay sahipleri sözleşmesinde şirketin önemli kararlarının nasıl alınacağı ve ortakların hangi konularda söz sahibi olacağı netleştirilmeli. Üst düzey yönetici atamaları, yeni sermaye girişi, önemli varlıkların devri veya şirketin satışı gibi konularda oy birliği ya da nitelikli çoğunluk aranıp aranmayacağı, yönetim kurulu üyelerinin nasıl belirleneceği ve veto haklarının hangi alanlarda kullanılabileceği düzenlenebiliyor.

Anonim şirketlerde belirli pay gruplarına yönetim kurulunda temsil hakkı verilmesi gibi bazı düzenlemelerin şirket nezdinde sonuç doğurabilmesi için esas sözleşmede de yer alması gerekiyor.

Pay grupları ve devir şartları düzenleniyor

Farklı pay gruplarının bulunması halinde oy hakkı, kar payı, tasfiye ve çıkışta öncelik gibi hakların açıkça tanımlanması gerekiyor.

Pay devrine ilişkin hükümler arasında önalım ve rüçhan haklarının yanı sıra birlikte satma hakkı (tag along) ve birlikte satışa zorlama hakkı (drag along) da yer alıyor. Tag along, çoğunluk ortağının paylarını satması halinde azınlık ortağının da aynı koşullarla satışa katılmasına imkan sağlarken, drag along şirketin tamamının satışında azınlık ortaklarının da satışa katılmasını mümkün kılıyor.

Kurucuların belirli bir süre pay devretmesini engelleyen lock-up hükümleri ile nama yazılı payların devrini şirket onayına bağlayan düzenlemeler de ortaklık yapısının korunması amacıyla kullanılabiliyor.

Gelecek finansman turları için kurallar belirleniyor

Şirketin yeni finansmana ihtiyaç duyması halinde ortakların nasıl hareket edeceğinin de önceden belirlenmesi gerekiyor. Ortakların ek sermaye koyup koymayacağı, sermaye artışına katılmayan ortağın payının nasıl etkileneceği ve ortak tarafından sağlanan finansmanın borç mu yoksa sermaye niteliğinde mi değerlendirileceği sözleşmede düzenlenebiliyor.

Anonim ve limited şirketlerde ek ödeme yükümlülüklerine ilişkin kuralların farklı olması nedeniyle sözleşmenin şirket türüne uygun hazırlanması önem taşıyor.

Uyuşmazlık ve ortaklıktan çıkış senaryoları

Ortaklar arasında görüş ayrılığı yaşandığında şirketin karar alamaz hale gelmemesi için uyuşmazlıkların nasıl çözüleceği de önceden belirlenebiliyor. Taraflar arasında müzakere, arabuluculuk, tahkim veya mahkeme gibi aşamalı yöntemler tercih edilebiliyor.

Bir ortağın şirketten ayrılması halinde payların hangi değerleme yöntemiyle devredileceği ve tarafların birbirlerinin paylarını hangi koşullarda satın alabileceği de sözleşmede düzenlenebiliyor. Böylece uyuşmazlık ortaya çıktığında bu konuların ilk kez kriz anında ele alınmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Gizlilik ve fikri mülkiyet hükümleri önem taşıyor

Ortaklar şirket faaliyetleri sırasında müşteri bilgileri, ticari sırlar, ürün planları ve teknik süreçler gibi verilere erişebiliyor. Bu nedenle gizlilik, rekabet etmeme ve müşteri ya da çalışan ayartmama gibi yükümlülüklerin kapsamının açık şekilde belirlenmesi gerekiyor.

Özellikle teknoloji şirketlerinde kurucular tarafından geliştirilen yazılım, marka, tasarım ve diğer fikri varlıkların şirkete devredildiğinin belgelenmesi önem taşıyor. Fikri mülkiyet haklarının kurucular üzerinde kalması, yatırım veya şirket satışı aşamasında sorunlara yol açabiliyor.

İhlallere ilişkin yaptırımlar belirlenebiliyor

Pay sahipleri sözleşmesinde yer alan kuralların ihlal edilmesi halinde uygulanacak yaptırımların da önceden belirlenmesi gerekiyor. Cezai şart, tazminat ve aynen ifa gibi mekanizmalar bu kapsamda kullanılabiliyor.

Bu düzenlemelerin Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’ndaki sınırlar dikkate alınarak hazırlanması, sözleşmeye aykırılık halinde ortaya çıkabilecek sonuçların daha öngörülebilir olmasını sağlıyor.

Pay sahipleri sözleşmesi esas sözleşmenin yerine geçmiyor

Kan, pay sahipleri sözleşmesinin esas sözleşmenin yerine geçmediğine de dikkat çekti. Pay sahipleri sözleşmesi esas olarak taraflar arasındaki ilişkiyi düzenlerken, şirketin esas sözleşmesi şirketin kurumsal yapısı ve organları bakımından doğrudan sonuç doğuruyor.

Bu nedenle hangi düzenlemelerin pay sahipleri sözleşmesinde kalacağı, hangilerinin şirket nezdinde etkili olabilmesi için esas sözleşmeye de yansıtılması gerektiğinin baştan değerlendirilmesi gerekiyor.

Pay sahipleri sözleşmesindeki bir yükümlülüğe aykırı davranılması taraflar arasında tazminat, cezai şart veya diğer sözleşmesel sonuçları gündeme getirebilirken, şirket organlarının aldığı bir kararın yalnızca bu sözleşmeye aykırı olması nedeniyle kendiliğinden geçersiz hale gelmesi söz konusu olmuyor.

Standart sözleşmeler her şirketin ihtiyacını karşılamayabilir

İnternetten temin edilen veya başka hukuk sistemleri için hazırlanmış standart pay sahipleri sözleşmelerinin doğrudan kullanılması da şirketler açısından risk oluşturabiliyor. Bu tür şablonlar şirketin finansman modelini, ortaklar arasındaki güç dengesini, gelecek yatırım turlarını, çalışan pay opsiyonlarını veya planlanan çıkış stratejisini dikkate almayabiliyor.

Ortaklık ilişkilerinde yönetim ve temsil yapısı, pay devirleri, finansman süreçleri, çıkış mekanizmaları, gizlilik, fikri mülkiyet ve yaptırımların şirketin yapısına uygun şekilde düzenlenmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerinin daha baştan belirlenmesine imkan sağlıyor.