Girişimlerde kurucu ortakların şirketten ayrılması, fikri mülkiyet haklarının sahipliği ve kullanımına ilişkin önemli hukuki soruları da beraberinde getiriyor. Yazılım, marka, tasarım, içerik ve ticari sırlar gibi şirket değerlerinin kime ait olduğunun kuruluş aşamasında belirlenmemesi, ortaklık sona erdiğinde ciddi uyuşmazlıklara yol açabiliyor.

KYO Legal Hukuk Bürosu Ortak Avukatı Gamze Müge Kan, şirketlerin fikri mülkiyet varlıklarını erken aşamada tespit ederek sahiplik ve devir süreçlerini yazılı olarak güvence altına almaları gerektiğine dikkat çekti.

Kurucuların şirket kurulmadan önce veya şirket bünyesinde geliştirdiği yazılım, tasarım, marka, içerik ya da başka bir fikri ürünün kime ait olduğu; varlığın ne zaman, hangi koşullarda ve hangi hukuki ilişki kapsamında oluşturulduğuna göre değişebiliyor. Bu nedenle bir kurucunun fikri mülkiyet varlığının ortaya çıkmasına katkı sağlamış olması, şirketten ayrıldıktan sonra söz konusu varlığı otomatik olarak kullanabileceği anlamına gelmiyor. Öncelikle varlığın hukuki niteliğinin ve mülkiyetinin belirlenmesi gerekiyor.

Kurucu olmak tek başına fikri mülkiyet sahipliği sağlamıyor

Gamze Müge Kan, kurucu olmanın tek başına fikri mülkiyet sahipliğini belirlemediğini belirtti. Özellikle şirket kurulmadan önce geliştirilen yazılım, tasarım veya diğer fikri ürünlerde sahipliğin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kan, şirket kurulduktan sonra bu hakların şirkete devredilmesi amaçlanıyorsa sürecin açık ve yazılı şekilde belgelenmesinin ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların önüne geçeceğini ifade etti.

Fikri mülkiyet envanteri erken aşamada oluşturulmalı

Kan, şirketlerin fikri mülkiyet envanterlerini erken aşamada oluşturmasının önemine dikkat çekti. Kurucuların şirket kurulmadan önce geliştirdiği varlıklar ile şirket faaliyetleri sırasında ortaya çıkan fikri ürünlerin ayrı ayrı tespit edilmesi gerektiğini belirtti.

Şirket kurulmadan önce ürün, yazılım, tasarım veya marka üzerinde çalışılmış olması halinde, şirketin kurulması bu varlıkların otomatik olarak şirkete devredildiği anlamına gelmiyor. Bu nedenle hakların kime ait olduğunun belirlenmesi ve şirkete devredilmesi planlanan hakların Fikri Mülkiyet Devir Sözleşmesi ile açıkça düzenlenmesi gerekiyor.

Hissedarlar Sözleşmesi, çalışma ve yüklenici sözleşmeleri de fikri mülkiyet varlıklarının sahipliğinin netleştirilmesinde önemli bir rol oynuyor.

Kurucu ayrılığında gizli bilgiler de gündeme geliyor

Kurucu ortak ayrılığında fikri mülkiyetin yanı sıra gizli bilgiler ve ticari sırlar da önem taşıyor. Müşteri bilgileri, fiyatlandırma modelleri, ürün yol haritaları, teknik süreçler ve kamuya açıklanmamış ticari stratejiler, koşullara bağlı olarak korunabilecek bilgiler arasında yer alıyor.

Ayrılan kurucunun şirketten edindiği genel mesleki bilgi ve deneyimini kullanması ile şirkete ait gizli bilgileri veya korunan materyalleri yeni girişiminde kullanması ise aynı kapsamda değerlendirilmiyor.

Kurucunun aynı zamanda yönetim kurulu üyesi veya şirket yetkilisi olması halinde ek yükümlülükler de gündeme gelebiliyor. Görev sırasında edinilen şirket bilgilerinin kişisel çıkar sağlamak veya şirkete zarar vermek amacıyla kullanılması hukuki sonuçlar doğurabiliyor. Gizlilik hükümleri, fikri mülkiyet devirleri ve varsa rekabet yasağı gibi sözleşmesel düzenlemelerin ayrılık sonrasında nasıl uygulanacağının önceden belirlenmesi de önem taşıyor.

Belirsiz sahiplik şirket için risk oluşturuyor

Kan, şirketlerin fikri mülkiyet sürecini yalnızca ortaklık sona erdiğinde gündeme gelen bir ayrılık konusu olarak değil, kuruluş aşamasından itibaren ele alınması gereken bir hukuki altyapı konusu olarak değerlendirmesi gerektiğini belirtti.

Bir şirketin en değerli varlıklarından biri olan fikri mülkiyetin sahipliğinin yatırım veya şirket satışı gibi süreçlerde de doğrudan önem taşıdığını ifade eden Kan, sahipliği belgelenmemiş bir yazılım, marka veya teknolojinin ilerleyen aşamalarda gerçekleştirilen durum tespiti süreçlerinde önemli bir risk haline gelebileceğine dikkat çekti.

Kurucu ortak ayrılıklarında yaşanabilecek uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, tarafların şirketin fikri mülkiyet varlıkları üzerindeki haklarını başlangıçta netleştirmemiş olmasından kaynaklanabiliyor. Bu nedenle şirketin sahip olduğu veya sahip olması gereken fikri mülkiyetin erken aşamada belirlenmesi, hakların şirkete devredilmesi ve gizli bilgilerin uygun sözleşmelerle korunması, ileride doğabilecek hukuki ve ticari risklerin azaltılmasında önemli rol oynuyor.